GUIDE

เปิดตำนานเครื่องโรตารี่ Mazda จาก Cosmo Sport ถึง RX-7 787B RX-8 และ MX-30 R-EV ทำไมมีแต่ Mazda ที่ทำสำเร็จ

เครื่องโรตารี่ที่คนไทยนึกถึง RX-7 มีที่มาจากทีมวิศวกร 47 คนของ Mazda ที่แก้ปัญหาซีลจนผลิตขายได้เป็นค่ายแรก ผ่านวิกฤตน้ำมัน ชนะเลอม็อง 1991 และวันนี้กลับมาทำหน้าที่ปั่นไฟในรถไฟฟ้า

แชร์บทความ
เปิดตำนานเครื่องโรตารี่ Mazda จาก Cosmo Sport ถึง RX-7 787B RX-8 และ MX-30 R-EV ทำไมมีแต่ Mazda ที่ทำสำเร็จ
Mazda 787B สีเขียวส้มลาย Renown วิ่งในสนามเลอม็อง 1991
Mazda 787B เครื่องโรตารี่ 4 โรเตอร์ ผู้ชนะ 24 ชั่วโมงเลอม็อง 1991 (ภาพ: Mazda)

พูดถึงเครื่องโรตารี่ คนไทยส่วนใหญ่นึกถึง Mazda RX-7 ก่อนเสมอ เหตุผลก็ชัดเจน Mazda เป็นค่ายรถเดียวในโลกที่ผลิตรถเครื่องโรตารี่ขายจำนวนมากต่อเนื่องหลายสิบปี ตั้งแต่ Cosmo Sport ปี 1967 จนถึงยอดผลิตรวมเกิน 2 ล้านคันในปี 2023

ช่วงปลายทศวรรษ 1950 ถึง 1960 ค่ายรถทั่วโลกต่างทดลองเครื่องยนต์แบบนี้ รวมถึง Mercedes-Benz ที่สร้างซูเปอร์คาร์ต้นแบบ C 111 ด้วยเครื่องโรตารี่ 4 โรเตอร์ (อ่านข่าว C 111 ที่กำลังจะประมูล) แต่ Mazda ระบุว่าเกือบทุกค่ายเลิกไปเพราะแก้ปัญหาเทคนิคไม่ได้ มีแต่ Mazda ที่ทำต่อจนผลิตขายได้จริง

Mercedes-Benz C 111-II ซูเปอร์คาร์ต้นแบบเครื่องโรตารี่
Mercedes-Benz C 111-II ปี 1970 ต้นแบบเครื่องโรตารี่ 4 โรเตอร์ (ภาพ: Mercedes-Benz)

เครื่องโรตารี่ทำงานอย่างไร

เครื่องโรตารี่แบบ Wankel ไม่มีลูกสูบขึ้นลง แต่ใช้โรเตอร์รูปสามเหลี่ยมหมุนอยู่ในห้องเผาไหม้ทรงรังไหม ระหว่างที่โรเตอร์หมุนหนึ่งรอบ ช่องว่างระหว่างโรเตอร์กับผนังจะผ่านจังหวะดูด อัด ระเบิด และคาย ครบ 4 จังหวะเหมือนเครื่องลูกสูบ แต่ไม่ต้องมีวาล์วและเพลาลูกเบี้ยว

ข้อดีที่ทำให้ทั้งโลกสนใจคือโครงสร้างเรียบง่าย ตัวเครื่องเล็ก น้ำหนักเบา เดินเรียบ และให้กำลังสูง ส่วนจุดอ่อนอยู่ที่ซีลปลายโรเตอร์ (apex seal) ซึ่งต้องเสียดสีกับผนังตลอดเวลา และการเผาไหม้ที่ทำให้กินน้ำมันและไอเสียมีไฮโดรคาร์บอนมากกว่าเครื่องลูกสูบ

แผนผังการทำงานเครื่องโรตารี่ Wankel ดูด อัด ระเบิด คาย
จังหวะการทำงานของเครื่องโรตารี่ Wankel (ภาพ: Mercedes-Benz Classic Archives)

47 ซามูไรกับ “รอยเล็บปีศาจ”

ต้นทศวรรษ 1960 Tsuneji Matsuda ประธานบริษัทในเวลานั้น ตั้งเป้าให้ Mazda มีเทคโนโลยีของตัวเองเพื่อแข่งในตลาดโลก Mazda เซ็นความร่วมมือกับ NSU บริษัทเยอรมันตะวันตกในปี 1961 แล้วส่งวิศวกรไปเรียนรู้ ที่นั่นพบปัญหาใหญ่ เมื่อโรเตอร์หมุนเร็ว ซีลปลายโรเตอร์ขูดผนังห้องเผาไหม้จนผิวชุบโครเมียมเป็นรอยภายในไม่กี่ชั่วโมง เรียกกันว่า chatter marks หรือ “รอยเล็บปีศาจ”

Mazda ตั้งทีมวิศวกรหนุ่ม 47 คน นำโดย Kenichi Yamamoto ซึ่งเปรียบทีมกับตำนานซามูไร 47 คนของญี่ปุ่น ทีมลองทำซีลจากวัสดุแทบทุกอย่าง รวมถึงกระดูกม้าและวัว จนปี 1963 มีวิศวกรเสนอให้เปลี่ยนรูปทรงซีลเป็นแบบมีรูไขว้ใกล้ปลาย เพื่อเปลี่ยนความถี่การสั่น ผลทดสอบไม่มีรอยอีก ปีต่อมา Mazda ร่วมกับ Nippon Carbon ทำซีลจากวัสดุอะลูมิเนียมผสมคาร์บอน

โรเตอร์สามเหลี่ยมของเครื่องโรตารี่ Mazda
โรเตอร์สามเหลี่ยม ส่วนปลายแต่ละมุมคือตำแหน่งซีล (ภาพ: Mazda)

Cosmo Sport รถโรตารี่คันแรก

วันที่ 30 พฤษภาคม 1967 Mazda เริ่มขาย Cosmo Sport (ส่งออกชื่อ 110S) รถเครื่องโรตารี่ 2 โรเตอร์ที่ผลิตขายคันแรกของโลก ก่อนเปิดขาย Matsuda ให้ดีลเลอร์ทั่วญี่ปุ่นทดลองขับเพื่อเก็บปัญหามาแก้ทีละจุด ต่อมามี Familia Rotary Coupe ปี 1968, Luce Rotary Coupe ปี 1969 และ Capella Rotary (RX-2) ปี 1970

ปี 1970 สหรัฐฯ ออกกฎหมาย Clean Air Act ให้ลดไฮโดรคาร์บอนในไอเสียมากกว่า 90% ซึ่งเป็นจุดอ่อนของเครื่องโรตารี่ Mazda แก้ด้วยระบบเผาไอเสียซ้ำ (thermal reactor) จนผ่านการทดสอบของหน่วยงานสิ่งแวดล้อมสหรัฐฯ ในปี 1973

Mazda Cosmo Sport สีขาว ปี 1967
Mazda Cosmo Sport (110S) ปี 1967 รถโรตารี่ 2 โรเตอร์ผลิตขายคันแรกของโลก (ภาพ: Mazda)

วิกฤตน้ำมันและโครงการ Phoenix

เพิ่งผ่านเรื่องไอเสียได้ไม่นาน วิกฤตน้ำมันครั้งแรกก็มาถึง รถโรตารี่ถูกมองว่ากินน้ำมัน Mazda ตั้งโครงการ Phoenix ในปี 1974 ตั้งเป้าลดการกินน้ำมันลง 40% รอบแรกทำได้ 20% จากนั้นวิศวกรคิดนำความร้อนจากระบบเผาไอเสียกลับมาใช้ จนประหยัดขึ้นรวมกว่า 50% เกินเป้า

ช่วงเดียวกันนี้เองที่ Mercedes-Benz ปิดโครงการ C 111 เพราะวิกฤตน้ำมันปี 1973 กฎไอเสียใหม่ และต้นทุนผลิตที่สูง ขณะที่ Mazda เลือกเดินต่อ Mazda อธิบายว่าการทำรถโรตารี่ต่อเป็นความรับผิดชอบต่อลูกค้าที่ซื้อรถไปแล้ว

Mercedes-Benz C 111 สามเจเนอเรชัน
Mercedes-Benz C 111 สามรุ่น โครงการที่ปิดลงหลังวิกฤตน้ำมัน (ภาพ: Mercedes-Benz)

RX-7 สามเจเนอเรชัน

ปี 1978 Mazda เปิดตัว RX-7 รุ่นแรก (ในญี่ปุ่นชื่อ Savanna RX-7) ที่ลาสเวกัส เป็นสปอร์ตเครื่องโรตารี่ที่ผลิตขายจำนวนมาก ใช้เครื่อง 12A RX-7 ลงแข่งทั้งเลอม็องและแรลลีโลก รุ่นที่ 2 (FC) ตามมาในปี 1985 และรุ่นที่ 3 (FD) ในเดือนธันวาคม 1991

RX-7 รุ่น FD เปิดตัวช่วงที่เศรษฐกิจฟองสบู่ญี่ปุ่นแตกและเงินเยนแข็ง ความต้องการรถสปอร์ตลดลง รุ่นพิเศษสุดท้าย Spirit R ออกขายเดือนเมษายน 2002 ก่อน RX-7 จะหยุดผลิต สำหรับคนรักรถในไทย ชื่อ RX-7 กับคำว่าโรตารี่จึงแทบเป็นคำเดียวกัน

Mazda RX-7 เจเนอเรชันที่ 3 (FD) สีขาว
Mazda RX-7 รุ่นที่ 3 (FD) ภาพ: OWS Photography / Wikimedia Commons (CC BY 4.0)

787B ชนะเลอม็อง 1991

Mazda ลงแข่ง 24 ชั่วโมงเลอม็องตั้งแต่ปี 1974 ผิดหวังมาเป็นสิบครั้งในเวลา 18 ปี จนปี 1991 รถแข่ง 787B ใช้เครื่อง R26B 4 โรเตอร์ 700 แรงม้า ตัวรถหนัก 830 กิโลกรัม ขับโดย Volker Weidler, Johnny Herbert และ Bertrand Gachot คว้าชัยอันดับหนึ่งรวม

Mazda ระบุว่าชัยชนะครั้งนั้นเป็นครั้งแรกของค่ายรถญี่ปุ่นที่เลอม็อง และเป็นครั้งแรกของผู้ผลิตเครื่องโรตารี่ เครื่อง R26B ใช้โรเตอร์ทรงเดียวกับเครื่อง 13B ของรถที่ขายจริง มีหัวเทียน 3 หัวต่อโรเตอร์ และซีลปลายโรเตอร์แบบเซรามิก เสียงท่อแหลมสูงของ 787B จึงกลายเป็นเอกลักษณ์ที่แฟน ๆ จำได้จนถึงวันนี้

ภาพตัดเครื่องโรตารี่ 8C โรเตอร์เดียว ต่อกับเจเนอเรเตอร์และมอเตอร์ของ MX-30 R-EV
เครื่องโรตารี่ 8C ทำหน้าที่ปั่นไฟใน MX-30 e-Skyactiv R-EV (ภาพ: Mazda)

RX-8 และ RENESIS

เดือนเมษายน 2003 Mazda เปิดตัว RX-8 กับเครื่อง RENESIS แบบไม่มีเทอร์โบ ย้ายช่องไอเสียไปไว้ด้านข้างเพื่อให้ประหยัดและไอเสียสะอาดขึ้น ชื่อมาจาก RE (rotary engine) กับ genesis RENESIS ได้รางวัล International Engine of the Year 2003 ในไทย RX-8 เคยขายอย่างเป็นทางการ ดูข้อมูลได้ที่หน้า Mazda RX-8 ใน Car Data

Mazda ยังทดลองเครื่องโรตารี่ใช้ไฮโดรเจน และในเดือนกุมภาพันธ์ 2006 RX-8 Hydrogen RE เป็นรถเครื่องโรตารี่ไฮโดรเจนคันแรกของโลกที่ให้เช่าใช้งานจริง ก่อนที่ RX-8 จะหยุดผลิตในเดือนมิถุนายน 2012 และ Mazda หยุดผลิตรถเครื่องโรตารี่ไป 11 ปี

Mazda RX-8 (SE3P) สีแดง
Mazda RX-8 (SE3P) เครื่อง RENESIS เคยขายในไทยอย่างเป็นทางการ · ภาพ: Bangkok Motorhaus

โรตารี่กลับมาในฐานะเครื่องปั่นไฟ

เดือนมิถุนายน 2023 Mazda กลับมาผลิตเครื่องโรตารี่อีกครั้งใน MX-30 e-Skyactiv R-EV ปลั๊กอินไฮบริดที่ใช้เครื่องโรตารี่โรเตอร์เดียว รหัส 8C เป็นเครื่องปั่นไฟ ล้อขับด้วยมอเตอร์ไฟฟ้าตลอด แบตเตอรี่ 17.8 kWh วิ่งไฟฟ้าล้วนได้ 85 กม. ตามมาตรฐาน WLTP ของยุโรป และมีถังน้ำมัน 50 ลิตร อ่านเทียบกับเครื่องแอตกินสันและ REEV จีนได้ที่MX-30 R-EV โรตารี่ปั่นไฟทำงานอย่างไร

ภาพโปร่งแสง Mazda MX-30 e-Skyactiv R-EV เห็นชุดเครื่องโรตารี่ แบตเตอรี่ และมอเตอร์
ผังระบบขับเคลื่อน MX-30 e-Skyactiv R-EV (ภาพ: Mazda)

เดือนตุลาคม 2023 Mazda โชว์รถต้นแบบ ICONIC SP ที่ Japan Mobility Show ใช้ระบบโรตารี่ 2 โรเตอร์ปั่นไฟ ให้กำลังรวม 370 PS น้ำหนัก 1,450 กิโลกรัม เครื่องโรตารี่ใช้เชื้อเพลิงได้หลายชนิดรวมถึงไฮโดรเจน และเดือนกุมภาพันธ์ 2024 Mazda ตั้งทีมพัฒนาเครื่องโรตารี่ขึ้นใหม่ หลังยุบรวมไปเกือบ 6 ปี

Mazda ICONIC SP สีแดงบนเวที Japan Mobility Show 2023
Mazda ICONIC SP ต้นแบบรถสปอร์ตระบบโรตารี่ 2 โรเตอร์ปั่นไฟ (ภาพ: Mazda)

ไทม์ไลน์เครื่องโรตารี่ Mazda

ปี เหตุการณ์
1961 Mazda (ชื่อเดิม Toyo Kogyo) เซ็นความร่วมมือทางเทคนิคกับ NSU และ Wankel
1963 แก้ปัญหา “รอยเล็บปีศาจ” ได้ด้วยซีลปลายโรเตอร์แบบใหม่
1967 Cosmo Sport รถเครื่องโรตารี่ 2 โรเตอร์ผลิตขายคันแรกของโลก
1974 เริ่มโครงการ Phoenix ลดการกินน้ำมันหลังวิกฤตน้ำมัน
1978 RX-7 รุ่นแรก (SA) เปิดตัว
1985 RX-7 รุ่นที่ 2 (FC)
1991 787B ชนะเลอม็อง · RX-7 รุ่นที่ 3 (FD) เปิดตัวเดือนธันวาคม
2002 RX-7 รุ่นพิเศษสุดท้าย Spirit R
2003 RX-8 กับเครื่อง RENESIS
2012 หยุดผลิต RX-8
2023 กลับมาผลิตอีกครั้งใน MX-30 e-Skyactiv R-EV · ยอดผลิตรวมเกิน 2 ล้านคัน
2024 ตั้งทีมพัฒนาเครื่องโรตารี่ (RE Development Group) อีกครั้ง

Bangkok Motorhaus มองอย่างไร

เรื่องของโรตารี่ Mazda คือเรื่องของการไม่ยอมเลิก ทุกครั้งที่เครื่องยนต์ชนกำแพง ทั้งซีลที่สึกเร็ว กฎไอเสีย และวิกฤตน้ำมัน Mazda หาทางแก้แล้วเดินต่อ ขณะที่ค่ายอื่นเลิกไป วันนี้โรตารี่ไม่ได้อยู่ในรถสปอร์ตเหมือนยุค RX-7 แต่ข้อดีเดิม คือเล็ก เบา และเรียบ ทำให้เหมาะกับงานปั่นไฟในรถไฟฟ้า ส่วนรถสปอร์ตโรตารี่คันใหม่จะมาหรือไม่ ยังต้องรอ Mazda ประกาศ

เครื่องโรตารี่กี่จังหวะ

เครื่องโรตารี่ทำงาน 4 จังหวะ คือ ดูด อัด ระเบิด และคาย เหมือนเครื่องลูกสูบ แต่ใช้โรเตอร์สามเหลี่ยมหมุนแทนลูกสูบขึ้นลง และไม่ต้องมีวาล์ว

ทำไมเครื่องโรตารี่ถึงกินน้ำมัน

รูปทรงห้องเผาไหม้ทำให้การเผาไหม้ไม่สมบูรณ์เท่าเครื่องลูกสูบ หลังวิกฤตน้ำมันปี 1973 รถโรตารี่จึงถูกมองว่ากินน้ำมัน Mazda แก้ด้วยโครงการ Phoenix จนประหยัดขึ้นกว่า 50% และต่อมาย้ายช่องไอเสียไปด้านข้างในเครื่อง RENESIS

Mazda RX-7 หยุดผลิตปีไหน

RX-7 รุ่นพิเศษสุดท้าย Spirit R ออกขายเดือนเมษายน 2002 จากนั้น Mazda ใช้เครื่องโรตารี่ใน RX-8 ตั้งแต่ปี 2003 จนหยุดผลิตในเดือนมิถุนายน 2012

Mazda ยังผลิตเครื่องโรตารี่อยู่ไหม

ยังผลิต ตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2023 Mazda ใช้เครื่องโรตารี่โรเตอร์เดียวเป็นเครื่องปั่นไฟใน MX-30 e-Skyactiv R-EV และตั้งทีมพัฒนาเครื่องโรตารี่ขึ้นใหม่ในเดือนกุมภาพันธ์ 2024

รถเครื่องโรตารี่ที่ชนะเลอม็องคือรุ่นไหน

Mazda 787B ปี 1991 ใช้เครื่อง R26B 4 โรเตอร์ 700 แรงม้า เป็นรถญี่ปุ่นคันแรกที่ชนะ 24 ชั่วโมงเลอม็อง

NEWS x CAR DATA

รถที่เกี่ยวข้องกับคอนเทนต์นี้

เปิดข้อมูลรุ่นรถ ราคา สเปก รุ่นย่อย เปรียบเทียบ และสร้างภาพแชร์จากฐานข้อมูล Bangkok Motorhaus

ดู Car Database

ร่วมแสดงความคิดเห็น

Scroll to Top