
พูดถึงเครื่องโรตารี่ คนไทยส่วนใหญ่นึกถึง Mazda RX-7 ก่อนเสมอ เหตุผลก็ชัดเจน Mazda เป็นค่ายรถเดียวในโลกที่ผลิตรถเครื่องโรตารี่ขายจำนวนมากต่อเนื่องหลายสิบปี ตั้งแต่ Cosmo Sport ปี 1967 จนถึงยอดผลิตรวมเกิน 2 ล้านคันในปี 2023
ช่วงปลายทศวรรษ 1950 ถึง 1960 ค่ายรถทั่วโลกต่างทดลองเครื่องยนต์แบบนี้ รวมถึง Mercedes-Benz ที่สร้างซูเปอร์คาร์ต้นแบบ C 111 ด้วยเครื่องโรตารี่ 4 โรเตอร์ (อ่านข่าว C 111 ที่กำลังจะประมูล) แต่ Mazda ระบุว่าเกือบทุกค่ายเลิกไปเพราะแก้ปัญหาเทคนิคไม่ได้ มีแต่ Mazda ที่ทำต่อจนผลิตขายได้จริง

เครื่องโรตารี่ทำงานอย่างไร
เครื่องโรตารี่แบบ Wankel ไม่มีลูกสูบขึ้นลง แต่ใช้โรเตอร์รูปสามเหลี่ยมหมุนอยู่ในห้องเผาไหม้ทรงรังไหม ระหว่างที่โรเตอร์หมุนหนึ่งรอบ ช่องว่างระหว่างโรเตอร์กับผนังจะผ่านจังหวะดูด อัด ระเบิด และคาย ครบ 4 จังหวะเหมือนเครื่องลูกสูบ แต่ไม่ต้องมีวาล์วและเพลาลูกเบี้ยว
ข้อดีที่ทำให้ทั้งโลกสนใจคือโครงสร้างเรียบง่าย ตัวเครื่องเล็ก น้ำหนักเบา เดินเรียบ และให้กำลังสูง ส่วนจุดอ่อนอยู่ที่ซีลปลายโรเตอร์ (apex seal) ซึ่งต้องเสียดสีกับผนังตลอดเวลา และการเผาไหม้ที่ทำให้กินน้ำมันและไอเสียมีไฮโดรคาร์บอนมากกว่าเครื่องลูกสูบ

47 ซามูไรกับ “รอยเล็บปีศาจ”
ต้นทศวรรษ 1960 Tsuneji Matsuda ประธานบริษัทในเวลานั้น ตั้งเป้าให้ Mazda มีเทคโนโลยีของตัวเองเพื่อแข่งในตลาดโลก Mazda เซ็นความร่วมมือกับ NSU บริษัทเยอรมันตะวันตกในปี 1961 แล้วส่งวิศวกรไปเรียนรู้ ที่นั่นพบปัญหาใหญ่ เมื่อโรเตอร์หมุนเร็ว ซีลปลายโรเตอร์ขูดผนังห้องเผาไหม้จนผิวชุบโครเมียมเป็นรอยภายในไม่กี่ชั่วโมง เรียกกันว่า chatter marks หรือ “รอยเล็บปีศาจ”
Mazda ตั้งทีมวิศวกรหนุ่ม 47 คน นำโดย Kenichi Yamamoto ซึ่งเปรียบทีมกับตำนานซามูไร 47 คนของญี่ปุ่น ทีมลองทำซีลจากวัสดุแทบทุกอย่าง รวมถึงกระดูกม้าและวัว จนปี 1963 มีวิศวกรเสนอให้เปลี่ยนรูปทรงซีลเป็นแบบมีรูไขว้ใกล้ปลาย เพื่อเปลี่ยนความถี่การสั่น ผลทดสอบไม่มีรอยอีก ปีต่อมา Mazda ร่วมกับ Nippon Carbon ทำซีลจากวัสดุอะลูมิเนียมผสมคาร์บอน

Cosmo Sport รถโรตารี่คันแรก
วันที่ 30 พฤษภาคม 1967 Mazda เริ่มขาย Cosmo Sport (ส่งออกชื่อ 110S) รถเครื่องโรตารี่ 2 โรเตอร์ที่ผลิตขายคันแรกของโลก ก่อนเปิดขาย Matsuda ให้ดีลเลอร์ทั่วญี่ปุ่นทดลองขับเพื่อเก็บปัญหามาแก้ทีละจุด ต่อมามี Familia Rotary Coupe ปี 1968, Luce Rotary Coupe ปี 1969 และ Capella Rotary (RX-2) ปี 1970
ปี 1970 สหรัฐฯ ออกกฎหมาย Clean Air Act ให้ลดไฮโดรคาร์บอนในไอเสียมากกว่า 90% ซึ่งเป็นจุดอ่อนของเครื่องโรตารี่ Mazda แก้ด้วยระบบเผาไอเสียซ้ำ (thermal reactor) จนผ่านการทดสอบของหน่วยงานสิ่งแวดล้อมสหรัฐฯ ในปี 1973

วิกฤตน้ำมันและโครงการ Phoenix
เพิ่งผ่านเรื่องไอเสียได้ไม่นาน วิกฤตน้ำมันครั้งแรกก็มาถึง รถโรตารี่ถูกมองว่ากินน้ำมัน Mazda ตั้งโครงการ Phoenix ในปี 1974 ตั้งเป้าลดการกินน้ำมันลง 40% รอบแรกทำได้ 20% จากนั้นวิศวกรคิดนำความร้อนจากระบบเผาไอเสียกลับมาใช้ จนประหยัดขึ้นรวมกว่า 50% เกินเป้า
ช่วงเดียวกันนี้เองที่ Mercedes-Benz ปิดโครงการ C 111 เพราะวิกฤตน้ำมันปี 1973 กฎไอเสียใหม่ และต้นทุนผลิตที่สูง ขณะที่ Mazda เลือกเดินต่อ Mazda อธิบายว่าการทำรถโรตารี่ต่อเป็นความรับผิดชอบต่อลูกค้าที่ซื้อรถไปแล้ว

RX-7 สามเจเนอเรชัน
ปี 1978 Mazda เปิดตัว RX-7 รุ่นแรก (ในญี่ปุ่นชื่อ Savanna RX-7) ที่ลาสเวกัส เป็นสปอร์ตเครื่องโรตารี่ที่ผลิตขายจำนวนมาก ใช้เครื่อง 12A RX-7 ลงแข่งทั้งเลอม็องและแรลลีโลก รุ่นที่ 2 (FC) ตามมาในปี 1985 และรุ่นที่ 3 (FD) ในเดือนธันวาคม 1991
RX-7 รุ่น FD เปิดตัวช่วงที่เศรษฐกิจฟองสบู่ญี่ปุ่นแตกและเงินเยนแข็ง ความต้องการรถสปอร์ตลดลง รุ่นพิเศษสุดท้าย Spirit R ออกขายเดือนเมษายน 2002 ก่อน RX-7 จะหยุดผลิต สำหรับคนรักรถในไทย ชื่อ RX-7 กับคำว่าโรตารี่จึงแทบเป็นคำเดียวกัน

787B ชนะเลอม็อง 1991
Mazda ลงแข่ง 24 ชั่วโมงเลอม็องตั้งแต่ปี 1974 ผิดหวังมาเป็นสิบครั้งในเวลา 18 ปี จนปี 1991 รถแข่ง 787B ใช้เครื่อง R26B 4 โรเตอร์ 700 แรงม้า ตัวรถหนัก 830 กิโลกรัม ขับโดย Volker Weidler, Johnny Herbert และ Bertrand Gachot คว้าชัยอันดับหนึ่งรวม
Mazda ระบุว่าชัยชนะครั้งนั้นเป็นครั้งแรกของค่ายรถญี่ปุ่นที่เลอม็อง และเป็นครั้งแรกของผู้ผลิตเครื่องโรตารี่ เครื่อง R26B ใช้โรเตอร์ทรงเดียวกับเครื่อง 13B ของรถที่ขายจริง มีหัวเทียน 3 หัวต่อโรเตอร์ และซีลปลายโรเตอร์แบบเซรามิก เสียงท่อแหลมสูงของ 787B จึงกลายเป็นเอกลักษณ์ที่แฟน ๆ จำได้จนถึงวันนี้

RX-8 และ RENESIS
เดือนเมษายน 2003 Mazda เปิดตัว RX-8 กับเครื่อง RENESIS แบบไม่มีเทอร์โบ ย้ายช่องไอเสียไปไว้ด้านข้างเพื่อให้ประหยัดและไอเสียสะอาดขึ้น ชื่อมาจาก RE (rotary engine) กับ genesis RENESIS ได้รางวัล International Engine of the Year 2003 ในไทย RX-8 เคยขายอย่างเป็นทางการ ดูข้อมูลได้ที่หน้า Mazda RX-8 ใน Car Data
Mazda ยังทดลองเครื่องโรตารี่ใช้ไฮโดรเจน และในเดือนกุมภาพันธ์ 2006 RX-8 Hydrogen RE เป็นรถเครื่องโรตารี่ไฮโดรเจนคันแรกของโลกที่ให้เช่าใช้งานจริง ก่อนที่ RX-8 จะหยุดผลิตในเดือนมิถุนายน 2012 และ Mazda หยุดผลิตรถเครื่องโรตารี่ไป 11 ปี

โรตารี่กลับมาในฐานะเครื่องปั่นไฟ
เดือนมิถุนายน 2023 Mazda กลับมาผลิตเครื่องโรตารี่อีกครั้งใน MX-30 e-Skyactiv R-EV ปลั๊กอินไฮบริดที่ใช้เครื่องโรตารี่โรเตอร์เดียว รหัส 8C เป็นเครื่องปั่นไฟ ล้อขับด้วยมอเตอร์ไฟฟ้าตลอด แบตเตอรี่ 17.8 kWh วิ่งไฟฟ้าล้วนได้ 85 กม. ตามมาตรฐาน WLTP ของยุโรป และมีถังน้ำมัน 50 ลิตร อ่านเทียบกับเครื่องแอตกินสันและ REEV จีนได้ที่MX-30 R-EV โรตารี่ปั่นไฟทำงานอย่างไร

เดือนตุลาคม 2023 Mazda โชว์รถต้นแบบ ICONIC SP ที่ Japan Mobility Show ใช้ระบบโรตารี่ 2 โรเตอร์ปั่นไฟ ให้กำลังรวม 370 PS น้ำหนัก 1,450 กิโลกรัม เครื่องโรตารี่ใช้เชื้อเพลิงได้หลายชนิดรวมถึงไฮโดรเจน และเดือนกุมภาพันธ์ 2024 Mazda ตั้งทีมพัฒนาเครื่องโรตารี่ขึ้นใหม่ หลังยุบรวมไปเกือบ 6 ปี

ไทม์ไลน์เครื่องโรตารี่ Mazda
| ปี | เหตุการณ์ |
|---|---|
| 1961 | Mazda (ชื่อเดิม Toyo Kogyo) เซ็นความร่วมมือทางเทคนิคกับ NSU และ Wankel |
| 1963 | แก้ปัญหา “รอยเล็บปีศาจ” ได้ด้วยซีลปลายโรเตอร์แบบใหม่ |
| 1967 | Cosmo Sport รถเครื่องโรตารี่ 2 โรเตอร์ผลิตขายคันแรกของโลก |
| 1974 | เริ่มโครงการ Phoenix ลดการกินน้ำมันหลังวิกฤตน้ำมัน |
| 1978 | RX-7 รุ่นแรก (SA) เปิดตัว |
| 1985 | RX-7 รุ่นที่ 2 (FC) |
| 1991 | 787B ชนะเลอม็อง · RX-7 รุ่นที่ 3 (FD) เปิดตัวเดือนธันวาคม |
| 2002 | RX-7 รุ่นพิเศษสุดท้าย Spirit R |
| 2003 | RX-8 กับเครื่อง RENESIS |
| 2012 | หยุดผลิต RX-8 |
| 2023 | กลับมาผลิตอีกครั้งใน MX-30 e-Skyactiv R-EV · ยอดผลิตรวมเกิน 2 ล้านคัน |
| 2024 | ตั้งทีมพัฒนาเครื่องโรตารี่ (RE Development Group) อีกครั้ง |
Bangkok Motorhaus มองอย่างไร
เรื่องของโรตารี่ Mazda คือเรื่องของการไม่ยอมเลิก ทุกครั้งที่เครื่องยนต์ชนกำแพง ทั้งซีลที่สึกเร็ว กฎไอเสีย และวิกฤตน้ำมัน Mazda หาทางแก้แล้วเดินต่อ ขณะที่ค่ายอื่นเลิกไป วันนี้โรตารี่ไม่ได้อยู่ในรถสปอร์ตเหมือนยุค RX-7 แต่ข้อดีเดิม คือเล็ก เบา และเรียบ ทำให้เหมาะกับงานปั่นไฟในรถไฟฟ้า ส่วนรถสปอร์ตโรตารี่คันใหม่จะมาหรือไม่ ยังต้องรอ Mazda ประกาศ
เครื่องโรตารี่กี่จังหวะ
เครื่องโรตารี่ทำงาน 4 จังหวะ คือ ดูด อัด ระเบิด และคาย เหมือนเครื่องลูกสูบ แต่ใช้โรเตอร์สามเหลี่ยมหมุนแทนลูกสูบขึ้นลง และไม่ต้องมีวาล์ว
ทำไมเครื่องโรตารี่ถึงกินน้ำมัน
รูปทรงห้องเผาไหม้ทำให้การเผาไหม้ไม่สมบูรณ์เท่าเครื่องลูกสูบ หลังวิกฤตน้ำมันปี 1973 รถโรตารี่จึงถูกมองว่ากินน้ำมัน Mazda แก้ด้วยโครงการ Phoenix จนประหยัดขึ้นกว่า 50% และต่อมาย้ายช่องไอเสียไปด้านข้างในเครื่อง RENESIS
Mazda RX-7 หยุดผลิตปีไหน
RX-7 รุ่นพิเศษสุดท้าย Spirit R ออกขายเดือนเมษายน 2002 จากนั้น Mazda ใช้เครื่องโรตารี่ใน RX-8 ตั้งแต่ปี 2003 จนหยุดผลิตในเดือนมิถุนายน 2012
Mazda ยังผลิตเครื่องโรตารี่อยู่ไหม
ยังผลิต ตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2023 Mazda ใช้เครื่องโรตารี่โรเตอร์เดียวเป็นเครื่องปั่นไฟใน MX-30 e-Skyactiv R-EV และตั้งทีมพัฒนาเครื่องโรตารี่ขึ้นใหม่ในเดือนกุมภาพันธ์ 2024
รถเครื่องโรตารี่ที่ชนะเลอม็องคือรุ่นไหน
Mazda 787B ปี 1991 ใช้เครื่อง R26B 4 โรเตอร์ 700 แรงม้า เป็นรถญี่ปุ่นคันแรกที่ชนะ 24 ชั่วโมงเลอม็อง






